Στον Αρχαίο Κόσμο, η δίαιτα, η φυτοθεραπεία και η επίκληση των Θεών, ήταν πολύ σημαντικά, για την αποκατάσταση της υγείας. Παρά το γεγονός ότι όλοι οι Θεοί θεωρούνταν ότι θεράπευαν τις ανθρώπινες αρρώστιες, ο Ασκληπιός, λατρεύονταν ως ο κατεξοχήν Θεός θεμελιωτής της Ιατρικής. Ήταν γιος του Απόλλωνα. Η ιερή πόλη του Ασκληπιού ήταν η Επίδαυρος. Στα ιερά του Ασκληπιού, τα Ασκληπιεία, εκτρέφονταν τα ιερά σύμβολα του Ασκληπιού τα φίδια. Το φίδι είναι σημαντικό σύμβολο του Ασκληπιού, εν μέρει λόγω της περιοδικής ανανέωσης του δέρματός του που συμβολίζει την ανανέωση του σώματος, στόχου της μαχόμενης Ιατρικής. Η μακριά ράβδος που κρατά ο Ασκληπιός συμβολίζει την βακτηρία που χρησιμοποιούσαν οι θεραπευτές ιατροί στην Αρχαιότητα, κατά τις οδοιπορίες τους, διότι οι αρχαίοι Έλληνες ιατροί συχνά περιπλανούνταν από τόπο σε τόπο κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους.
Προοδευτικώς, μέσα από την παρατήρηση και το πείραμα, αναπτύχθηκαν ορθολογιστικές μεθοδολογίες, θεμελιώθηκε η επιστημονική προσέγγιση της Ιατρικής που αποτέλεσε και την μητέρα της δυτικής Ιατρικής, ενώ ιδρύθηκαν οι πρώτες Ιατρικές Σχολές, όπου εκπαιδεύονταν οι νέοι ιατροί. Μετά την εμφάνιση του Ιπποκράτη, η εξατομικευμένη και ολιστική αντιμετώπιση του ανθρώπινου σώματος, με την βοήθεια διαιτητικών χειρισμών και φυτικών φαρμακευτικών παρεμβάσεων, έλαβε μεγάλη ανάπτυξη λόγω της σημαντικής συμβολής του μεγάλου Έλληνα ιατρού, στην απελευθέρωση της ιατρικής από θρησκευτικές μυστικιστικές επιδράσεις και δεισιδαιμονίες. Η εκτεταμένη καταγραφή όλης αυτής της πλούσιας εμπειρικής φυτοθεραπείας, έγινε για πρώτη φορά τον πρώτο αιώνα μ. Χ. από τον περιώνυμο ιατρό της αρχαιότητας Διοσκουρίδη, o οποίος εμπλούτισε το φαρμακευτικό οπλοστάσιο της εποχής με βότανα της Ανατολής, στην οποία είχε επεκταθεί η ρωμαϊκή αυτοκρατορία .
Στο παρόν άρθρο εκτίθενται μερικά από τα πιο πολύχρηστα φυσικά φάρμακα της αρχαίας ελληνικής ιατρικής θεραπευτικής:
1. Κινάμωμο cinnamomum zeylanicum Nees κοινώς κανέλλα : Χρησιμοποιούνταν για λοιμώδη νοσήματα, βήχα, νεφρίτιδες δυσουρίες, δερματοπάθειες, ως υποβοηθητικό εμμηνορρυσίας, ως εκτρωτικό.
2. Αρκευθος Juniperus oxycedrus I : Χρησιμοποιούνταν σε παθήσεις στομάχου, σε βήχα, σε φούσκωμα, κολικούς, σε δαγκώματα φιδιών, σε μυϊκές και νευρικές παθήσεις.
3. Δάφνη, Laurus nobilis I και Laurus nobilis angustifollia : Χρησιμοποιούνταν οι καρποί της, δαφνίδες, αναμιγμένοι με μέλι για την αντιμετώπιση του άσθματος, της φθίσης και ρευματικών νοσημάτων, επί δερματικών παθήσεων. Ατμόλουτρα με φύλλα δάφνης σε παθήσεις κύστης και πόνους περιόδου και ως εκτρωτικό.
4. Ιτέα Salix sp. I : Τα φύλλα της σε περιπτώσεις ειλεού και για την πρόκληση στείρωσης. Σε βραστό νερό για λουτρά ποδιών σε ποδάγρα.
5. Τα ξερά σύκα Ficus carica I : Για την καταπολέμηση της δυσκοιλιότητας, για άσθμα, επιληψία, νεφρικές παθήσεις, παθήσεις αρτηριών, δερματικές παθήσεις. Σε παθήσεις πνευμόνων χρησιμοποιούσαν αφεψήματα ξηρών σύκων.
6. Αττικό μέλι : Ως αντιβηχικό σε ζεστά αφεψήματα.
7. Αρνόγλωσσο Plantago major I και P. Lagopus I κοινώς πεντάνευρo : Βραστή η πόα αυτή σε κοιλιακά προβλήματα, σε άσθμα, σε επιληψία, σε πόνους της μήτρας, επί δερματικών παθήσεων.
8. Σκόρδο Allium sativum I : Σε χρόνιο βήχα, ως καθαριστικό των αρτηριών, ως υποβοηθητικό της ούρησης, επί δερματικών παθήσεων.
9. Δρακόντιο Arum dracunculus I ή Dracunculus vulgaris Schott, κοινώς δρακοντιά : Ο καρπός χρησιμοποιούνταν ως εκτρωτικό των εμβρύων. Η ωμή ρίζα ή βρασμένη χρησιμοποιούνταν σε άσθμα, σε βήχα, σε λοιμώξεις του αναπνευστικού, σε κατάγματα, ως διουρητικό.
10. Mέγα χελιδόνιο Chelidonium maius I κοινώς χελιδόνι : Η ρίζα του χρησιμοποιούνταν για την θεραπεία ηπατοπαθειών.
11. Αριστολοχία Aristolochia rotunda I, A. Longa I, A. Clematitis I : Χρησιμοποιούνταν κυρίως για την αποβολή των υπολειμμάτων του τοκετού από την μήτρα μετά τον τοκετό και κατά την λοχεία.
12. Γλυκύρριζα Glycyrrhiza Echinata l κοινώς γλυκόρριζα : Χρησιμοποιούνταν το αφέψημα πρόσφατων ριζών, για παθήσεις αρτηριών, για παθήσεις ήπατος και νεφρών, σε παλινδρόμηση γαστρικού υγρού.
13. Αβρότονο ή Ηράκλειο Αrtemisia abrotοnum I : Ο καρπός βρασμένος με νερό δίνονταν σε άσθμα, σε δυσουρία, σε οστεοπόρωση, σε εμμηνόπαυση.
14. Ύσσωπος Hyssopus officinalis και Satureia graeca I : Χρησιμοποιούνταν βρασμένη με σύκα για την αντιμετώπιση του άσθματος, του βήχα, της καρδιακής ανεπάρκειας, της καταρροής και ως αφέψημα για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας και της παχυσαρκίας.
15. Φασκόμηλο Salvia officinalis : Χρησιμοποιούνταν σε λοιμώξεις του αναπνευστικού και ως εκτρωτικό.
16. Πήγανο Ruta graveolens I και R Montana I κοινώς απήγανος : Το ήμερο πήγανο βραστό με ξερό άνηθο χρησιμοποιούνταν για την αντιμετώπιση του ευερέθιστου εντέρου, των ρευματισμών, της δύσπνοιας, του βήχα, για φούσκωμα κατά την εμμηνορρυσία, επί δερματικών παθήσεων.
17. Κύμινον ήμερο Cuminum cyminum I κοινώς κύμινο : Χρησιμοποιούνταν σε κολικόπονους, σε αιμορραγίες και σε άσθμα.
18. Μελάνθιο Νigella sativa I κοινώς μαύρο κύμινο : Χρησιμοποιούνταν σε κεφαλαλγίες με την μορφή καταπλασμάτων για το μέτωπο, επί δερματικών παθήσεων, επί δύσπνοιας, ως εμμηναγωγό.
19. Χαμαίμιλον Matricaria chamomilla κοινώς χαμομήλι : Χρησιμοποιούνταν ως βοηθητικό της εμμηνορρυσίας, σε παχυσαρκία, ως εκτρωτικό, σε ίκτερο, σε φούσκωμα, σε λιθιάσεις, σε ειλεό.
20. Υπερικόν Ηypericum crispum I κοινώς γουθούρα, ουδέρι, σουμάκι : Χρησιμοποιούνταν ως διουρητικό και υποβοηθητικό της εμμηνορρυσίας και σε τεταρταίους πυρετούς.
21. Κληματίς Vinca minor I κοινώς αγριολίτσα :Δίνονταν σε επώδυνες εμμηνορρυσίες, διάρροιες, δυσεντερία.
22. Καρπός βάτου Rubus fruticosus I : Χρησιμοποιούσαν τον χυλό ώριμου βάτου για στομαχικές παθήσεις.
23. Ξυρίδα ή άγρια ίριδα Iris foetidissima l : Η ρίζα χρησιμοποιούνταν για γρήγορη επούλωση καταγμάτων.
24. Μανδραγόρας Μandragora sp : Χρησιμοποιούνταν (η ρίζα) ως υπναγωγό. Χρησιμοποιούνταν με προσοχή διότι υπερβολική ποσότητα είχε τοξική επίδραση. Παρασκεύαζαν και κρασί από μανδραγόρα που είχε υπνωτική και ηρεμιστική δράση.
25. Ακαλήφη ή κνίδη Urtica urens κοινώς τσουκνίδα : Ο σπόρος χρησιμοποιούνταν ως αφροδισιακό, σε άσθμα, σε πνευμονικές παθήσεις, σε δερματοπάθειες, ενώ το αφέψημα των φύλλων ως υποβοηθητικό εμμηνορρυσίας.
26. Ελλέβορος ο μέλας ή πολύρριζο Helleborus niger I : Χρησιμοποιούνταν σε επιληψία, μελαγχολία, μανία, αρθριτικά, παράλυση, δερματικές παθήσεις, ως εμβρυοτοξικό.
27. Επίθυμον Cuscuta epithymum l κοινώς υφανίστρα : Χρησιμοποιούνταν σε φουσκώματα και μελαγχολία.
28. Bάλσαμο Commiphora opobalsamum l : Χρησιμοποιούνταν ως σπασμολυτικό, αντιβηχικό, αντιεπιληπτικό, διουρητικό, εκτρωτικό, σε δερματοπάθειες.
29. Φύλλα ελιάς Οlea europea I var sativa : Χρησιμοποιούνταν ως αντιφλεγμονώδη, αντιρευματικά, σε δερματοπάθειες.
30. Φύλλα αγριελαίας Olea europea I var sylvestris : Χρησιμοποιούνταν ως αιμοστατικά, κατά της διάρροιας, ως επουλωτικά, ως σπασμολυτικά, ως αντιφλεγμονώδη.
31. Πράσο κεφαλωτό Allium porrum I : Χρησιμοποιούνταν ως υπακτικό, διουρητικό, εμμηναγωγό, αποχρεμπτικό, ως αφροδισιακό.
32. Ορίγανος ηρακλεωτική κοινώς ρίγανη Origanum vulgare l και Οriganum heracleoticum Rchb : Χρησιμοποιούνταν ως υπακτικό, αντιβηχικό, εμμηναγωγό, επί δερματοπαθειών.
33. Θύμος Thyma capitatus I κοινώς θυμάρι : Χρησιμοποιούνταν ως αποχρεμπτικό, επί πνευμονοπαθειών, ως αντιρρευματικό, ως εμμηναγωγό.
34. Ηδύοσμο Mentha viridis I, M silvestris I κοινώς δυόσμο : Χρησιμοποιούνταν ως στυπτικό, ανθελμινθικό, αντιπυρετικό, αφροδισιακό, αντιφλεγμονώδες.
35. Σέλινο το κηπαίο Apium graveolens I, κοινώς σέλινο : Χρησιμοποιούνταν ως διουρητικό, εμετικό, αναλγητικό, αντιφλεγμονώδες, αντιβηχικό.
36. Κύπερος Cyperus rotundus I ή C. esculentus I : Χρησιμοποιούνταν επί λιθιάσεων, ως εμμηναγωγό και σε έλκη στόματος.
37. Καρδάμωμο Elettaria cardamomum White και Maton : Χρησιμοποιούνταν σε παράλυση, στον βήχα, σε δυσουρία και ως εκτρωτικό.
38. Κουκουνάρια : Χρησιμοποιούνταν ως ευστόμαχα, τονωτικά, σε περιπτώσεις βήχα.
39. Μαστίχα Χίου : Χρησιμοποιούνταν σε παθήσεις στομάχου, στον βήχα.
40. Κυπαρίσσι Cupressus sempervirens I : Τα φύλλα χρησιμοποιούνταν σε δυσουρία, σε βήχα, σε δύσπνοια, κατά της διάρροιας, ενώ τα χλωρά κυπαρισσόμηλα σε δύσπνοια και άσθμα.
41. Άγνος Vitex agnus castus ή λυγαριά : Χρησιμοποιούνταν ως υπναγωγό εμμηναγωγό.
42. To λινόσπερμο Linum utilissimum κοινώς λιναρόσπορος : Χρησιμοποιούνταν ως αφροδισιακό και σε λοιμώξεις.
43. Λάπαθο Rumex graecus R patientia κοινώς λάπαθο : Χρησιμοποιούνταν ως εμμηναγωγό, μαλακτικό της κοιλιάς, για τον ίκτερο, για τις πέτρες του ουροποιητικού.
44. Σινάπι Sinapis alba L κοινώς πικρίδι και λαψάνα : Χρησιμοποιούνταν επί λοιμώξεων αναπνευστικού.
45. Άλιμον Atriplex halimus : Η ρίζα χρησιμοποιούνταν για παθήσεις νεύρων και μυών, για τους κολικούς και στον θηλασμό.
46. Πικραμύγδαλα Αmygdalus communis amara, Pronus amygdalus amara : Χρησιμοποιούνταν ως παυσίπονα, υπνωτικά, μαλακτικά της κοιλιάς, επί αιμοπτύσεων, νεφρίτιδων, δυσουρίας, λιθιάσεων, σε βήχα, φούσκωμα, παθήσεις ήπατος.
47. Μελισσόφυλον, Melissa officinalis κοινώς μελισσόχορτο : Χρησιμοποιούνταν σε κολικούς, σε άσθμα, σε λοιμώξεις.
Κομβικό ρόλο στην θεραπεία κατείχαν τα θεραπευτικά κρασιά που περιείχαν δραστικές φυτικές ουσίες.
Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΣ ΑΠΟΦΥΓΗ
Η ευρεία αμφισβήτηση των όρων που διέπουν την παραγωγή και διακίνηση του φαρμάκου στην σύγχρονη εποχή, καθώς και οι παρενέργειες των χημικών φαρμάκων που κυριαρχούν στον χώρο της Κλασσικής Ιατρικής, έδωσαν ώθηση στην ανάπτυξη της Εναλλακτικής Ιατρικής, η οποία αποσκοπεί στην θεραπεία του ασθενούς μόνο με ουσίες φυτικής προέλευσης και φυσικές πρακτικές.
Το διεθνώς αυξανόμενο ενδιαφέρον του κοινού για φυσικά σκευάσματα δεν άφησε αλώβητη την επιχειρηματική σκέψη που είδε αρκετές φορές σε αυτή την στροφή του καταναλωτικού κοινού μία νέα δυνατότητα κερδοφορίας. Φαρμακευτικές εταιρείες κολοσσοί, άρχισαν να μελετούν φάρμακα παραδοσιακών θεραπευτικών πρακτικών, που τις έπειθαν ότι είχαν αξιοσημείωτες δυνατότητες κέρδους. Παράλληλα δημιουργήθηκαν εταιρείες κολοσσοί τυποποίησης φυσικών συμπληρωμάτων.
Τα φαινόμενα αυτά άσκησαν περαιτέρω επιδράσεις στην καθιερωμένη επιστημονική έρευνα, στην επικρατούσα διεθνή ιατρική κουλτούρα, στις εθνικές πολιτικές που είδαν το αυξανόμενο ενδιαφέρον του παγκόσμιου κοινού για φυσικές παραδοσιακές πρακτικές ως μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να διαφημίσουν τοπικά προϊόντα. Στα πλαίσια αυτά κράτη και φορείς στην Κίνα, Ιαπωνία, Ινδία, Βόρεια Ευρώπη χρηματοδοτούν και στηρίζουν την διάδοση παραδοσιακών εμπειρικών θεραπευτικών συστημάτων τους, που περιλαμβάνουν αντίστοιχα την κινέζικη ιατρική, το ρέικι, την αγιουβερδική ιατρική, την ομοιοπαθητική ιατρική. Σταδιακά ιδιωτικά και εθνικά ασφαλιστικά συστήματα περιέλαβαν στις παροχές τους ανάλογες θεραπείες, ιατρικές σχολές περιέλαβαν στα προγράμματα σπουδών τους ανάλογα μαθήματα, διεθνούς φήμης νοσοκομεία ενέταξαν τις εναλλακτικές θεραπευτικές στην φαρέτρα τους, ενώ μεγάλα νοσοκομεία αμιγώς εναλλακτικών πρακτικών δημιουργήθηκαν. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες σήμερα το 40% των βορειοευρωπαίων ιατρών χρησιμοποιούν εναλλακτικές μεθόδους, για την θεραπεία προβλημάτων υγείας ορισμένων ασθενών τους. Οι τάσεις αυτές έδωσαν μεγάλη ώθηση στην αύξηση των κονδυλίων που δίδονται για την επιστημονική έρευνα αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας αυτών των παραδοσιακών θεραπευτικών πρακτικών. Μεγάλες πολυκεντρικές μελέτες αξιολόγησης με αυστηρή επιστημονική μεθοδολογία άρχισαν να διεξάγονται.
Η διαμορφούμενη πραγματικότητα δεν ήταν δυνατόν να μην επηρεάσει προοδευτικά, την σκέψη του παραδοσιακού δυτικοιατρικού κατεστημένου, το οποίο λόγω της ιδιότυπης διαπλοκής που παραδοσιακά συχνά ανέπτυσσε με την χημική φαρμακοβιομηχανία, αντιστάθηκε αρχικώς σθεναρά σε κάθε προσπάθεια απογαλακτισμού της επιστημονικής έρευνας από εμπορικά συμφέροντα που χρηματοδοτούσαν αποκλειστικά ερευνητικά πρωτόκολλα αξιολόγησης σκευασμάτων και μεθόδων με «οικονομικό ενδιαφέρον». Έτσι σταδιακά πέρασε από μία ιδιότυπη και αντιεπιστημονική άρνηση ενασχόλησης με οποιοδήποτε θεραπευτικό σύστημα στερούνταν παχυλών χρηματοδοτήσεων, στον σκεπτικισμό. Ενώ μέχρι πρότινος καταδίκαζε συλλήβδην όλη την καταγεγραμμένη θεραπευτική εμπειρία της ανθρωπότητας εκ των προτέρων ως κομπογιαννιτισμό αρνούμενο τόσο να σχεδιάσει οποιαδήποτε ερευνητικό πρωτόκολλο που να την αξιολογεί όσο και να την αντιμετωπίσει ως οτιδήποτε άλλο εκτός από ένα πεδίο που αφορά αποκλειστικά την ιστορία της ιατρικής, σήμερα αρχίζει να μελετάει με ενδιαφέρον τις έρευνες που εμφανίζονται.
Ο μαχόμενος κλινικός ιατρός πραγματικά εντυπωσιάζεται όταν παρατηρεί ότι παραδοσιακές θεραπείες όπως η κινέζικη ιατρική, η βοτανική ιατρική, η ομοιοπαθητική ιατρική, που ήταν μέχρι πρότινος εξοβελισμένες από σοβαρά κλασσικά ιατρικά συγγράμματα όπως τo Harrison’ s Principles of Internal Medicine, παρουσιάζονται σήμερα στην τρέχουσα έκδοση αναλυτικά και μάλιστα με όλες τις σοβαρά σχεδιασμένες εσχάτως έρευνες, που τις αφορούν.
Στην Ελλάδα παρά το γεγονός ότι η αρχαία ελληνική ιατρική με την επιστημονική μεθοδολογία που θεμελίωσε και τον πλούτο των φυσικών φαρμάκων της, αποτέλεσε την βάση της ευρωπαϊκής βοτανικής ιατρικής αλλά και της σύγχρονης δυτικής ιατρικής, το επιστημονικό ενδιαφέρον είναι ελάχιστο. Η ηγεσία του εθνικού ιατρικού κατεστημένου εμμένει συχνά στην παρωχημένη στάση του απόλυτου αρνητισμού, ενώ η πίεση τόσο από ευαισθητοποιημένα καταναλωτικά κινήματα, όσο και από μία ζώσα και ανήσυχη φαρμακοποιία είναι ελάχιστη. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, συχνά πιθηκίζονται μεθοδολογίες εισηγμένων θεραπευτικών συστημάτων, όπως της ομοιοπαθητικής ιατρικής, της βοτανικής ιατρικής, της αγιουβέρδα, χωρίς να θέλω να υποτιμήσω με το άρθρο αυτό την συμβολή τους στην παγκόσμια δεξαμενή γνώσεων της ανθρωπότητας.
Παρά ταύτα, η κλινική εμπειρία αναδεικνύει καθημερινώς την αποτελεσματικότητα πολλών από τις αρχαίες ελληνικές θεραπευτικές πρακτικές, σε πολλά νοσήματα.

Η Ομοιοπαθητική Ιατρική ανήκει στα παραδοσιακά βορειοδυτικοευρωπαϊκά θεραπευτικά συστήματα.
Ιδρύθηκε το 1970 από ένα γερμανό ιατρό τον FS HAHNEMANN.
Η Ομοιοπαθητική Ιατρική χρησιμοποιεί διαλύματα φυσικών ουσιών τα οποία αραιώνονται με βάση την αρχή της δυναμοποίησης. Μελετάει τόσο τα σωματικά όσο και τα ψυχικά συμπτώματα του ασθενούς και στην συνέχεια χορηγεί το εξατομικευμένο ιδιοσυγκρασιακό και σωματικό φάρμακο σε κατάλληλη δυναμοποιημένη αραίωση, το οποίο προκαλεί τα συμπτώματα του ασθενούς σε υγιείς εθελοντές. Ακολουθώντας την αρχή «τα όμοια θεραπεύουν τα όμοια», με το χορηγούμενο φάρμακο προκαλείται μακροπρόθεσμα η βελτίωση των συμπτωμάτων του ασθενούς, παρά την αρχική πιθανή παροδική επιδείνωση. Κατά την ομοιοπαθητική θεραπεία δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ουσίες που την αντιδοτούν όπως ο καφές.
Η ομοιοπαθητική προσέγγιση δίνει έμφαση στα ψυχικά και διανοητικά χαρακτηριστικά του ασθενούς τα οποία έχουν κεντρικό ρόλο σε σωματοποιημένα συμπτώματα και έχει ολιστικούς στόχους.
Παρά την ευρεία άσκηση της ομοιοπαθητικής ιατρικής στην Ευρώπη ( 30% των ιατρών σύμφωνα με έρευνες χρησιμοποιούν την ομοιοπαθητική ιατρική στα ιατρεία τους, ενώ στην Μ Βρετανία μεγάλα ομοιοπαθητικά νοσοκομεία έχουν ενταχθεί στο ΕΣΥ), δεν υπάρχουν επαρκείς επιστημονικές έρευνες που να πιστοποιούν την γενική αποτελεσματικότητα των ομοιοπαθητικών φαρμάκων. Η ομοιοπαθητική έχει συγκεντρώσει πολλά πυρά κατά την τελευταία διετία, λόγω των πορισμάτων ορισμένων ιατρικών μελετών, σύμφωνα με τα οποία είναι αναποτελεσματική. Ωστόσο έχει τεκμηριωθεί επαρκώς η ασφάλεια των ομοιοπαθητικών σκευασμάτων, όταν χορηγούνται υπό ιατρική παρακολούθηση, ενώ έχουν καταγραφεί διεθνώς αρκετές περιπτώσεις που ανταποκρίνονται εξαιρετικά στην ομοιοπαθητική θεραπεία συγκριτικά με συνήθεις ιατρικές θεραπείες.
Στην εφαρμοσμένη κλινική πράξη η ομοιοπαθητική ιατρική χρησιμοποιείται για τόνωση του οργανισμού σε όλα τα χρόνια νοσήματα, σε καταστάσεις που δεν ρυθμίζονται επαρκώς με συνήθη ιατρικά μέσα, σε αλλεργίες, σε λοιμώξεις. Η ανταπόκριση ποικίλλει από φτωχή έως θεαματική ανάλογα με την περίπτωση. Η ομοιοπαθητική είναι χρήσιμη στην μείωση της δοσολογίας χημικών φαρμάκων.

Το 1850 το 80% των φαρμάκων προερχόταν από φυτά. Σήμερα με την κυριαρχία της χημικής φαρμακοβιομηχανίας, μόνο το 20-30% των φαρμάκων παρασκευάζονται από φυτά. Τα φαρμακευτικά βότανα είναι σημαντικό όπλο στην φαρέτρα παραδοσιακών θεραπευτικών όπως η κινέζικη ιατρική, η αρχαία ελληνική ιατρική, η βοτανοθεραπεία. Αν και τα περισσότερα βότανα είναι ασφαλή, ορισμένα μπορεί να έχουν σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Λόγω των μικρών σχετικά περιθωρίων κέρδους που έχει η πώληση των βοτάνων, της υπαγωγής των σκευασμάτων αυτών στην νομοθεσία για τα τρόφιμα, η επιστημονική έρευνα για τα βότανα δεν χρηματοδοτείται επαρκώς. Το αποτέλεσμα είναι ότι παρά την ευρεία χρήση των βοτάνων σε παραδοσιακές θεραπευτικές, οι σοβαρές επιστημονικές έρευνες αξιολόγησης είναι λίγες. Έτσι ο ιατρός στην εφαρμοσμένη κλινική πράξη, είναι υποχρεωμένος να μελετάει και να αξιολογεί επιπροσθέτως ιστορικά δεδομένα αναφορικά με την αποτελεσματικότητα και τους μηχανισμούς δράσης πολλών βοτάνων, απορρίπτοντας όσα αντιστοιχούν σε λαϊκές δοξασίες, πριν αποφασίσει να τα χορηγήσει με ασφάλεια σε ένα συγκεκριμένο ασθενή. Επίσης ο μαχόμενος ιατρός είναι υποχρεωμένος να μελετάει και τυχόν αναφορές που έχουν γίνει από καταναλωτές αναφορικά με ανεπιθύμητες ενέργειες κατά την χρήση των βοτάνων, σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες του ma huang για παράδειγμα, ενός βοτάνου που χρησιμοποιεί η παραδοσιακή κινέζικη θεραπευτική, διαπιστώθηκαν έπειτα από οκτακόσιες αναφορές ανεπιθύμητων ενεργειών στο FDA κατά την χρήση του στις ΗΠΑ.
Η βιομηχανοποίηση, είχε πολλές φορές δυσμενή αποτελέσματα στην ποιότητα και καθαρότητα των βοτάνων. Παραδοσιακά οι άνθρωποι, καλλιεργούσαν και χρησιμοποιούσαν ατόφια τα βότανα. Σήμερα καλλιεργούνται και παρασκευάζονται συχνά σε ανεξέλεγκτα περιβάλλοντα και με πρωτόκολλα που ποικίλλουν, συσκευάζονται σε κάψουλες ή δισκία σε μορφές που καθόλου δεν παραπέμπουν στο αρχικό βότανο, ενώ σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, κατά την ενσωμάτωσή του σε κάψουλα, το βότανο πολλές φορές νοθεύεται με προσμίξεις, μικρόβια, βαρέα μέταλλα και τοξικές ουσίες με δυσμενείς συνέπειες στην υγεία. Η ποσότητα μάλιστα του δραστικού βοτάνου είναι σε ορισμένες περιπτώσεις ελάχιστη ή ανύπαρκτη ανά χάπι.
Τα βότανα δεν επιδρούν σε ένα μόνο όργανο, αλλά έχουν ολιστικές επιδράσεις. Αυτό σημαίνει ότι ένα βότανο που είναι κατάλληλο για ένα συγκεκριμένο για παράδειγμα υπερτασικό άτομο, μπορεί να μην συνιστάται για ένα άλλο. Επίσης αλληλεπιδρούν με τυχόν χορηγούμενα φάρμακα. Ορισμένα βότανα παρουσιάζουν σοβαρές παρενέργειες. Έτσι η χρήση των βοτάνων πρέπει να γίνεται μετά από σοβαρή ιατρική μελέτη του οργανισμού και όχι ανεξέλεγκτα.
Τα βότανα έχουν μία σειρά από ιατρικές εφαρμογές όπως το προ εμμηνορρυσιακό σύνδρομο, η εμμηνόπαυση, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, η υπέρταση, η υπερχοληστερολαιμία ( «υψηλή χοληστερίνη»), οι διαταραχές μνήμης, η κατάθλιψη, η αϋπνία, οι ρευματοπάθεια, η ηπατοπάθεια, η υπερπλασία του προστάτη, η δυσκοιλιότητα, οι πνευμονικές παθήσεις.

Η κυριαρχία των χημικών φαρμάκων στον χώρο της Κλασσικής Ιατρικής, πολλά από τα οποία παρά την αποτελεσματικότητά τους παρουσιάζουν διαφόρου βαθμού παρενέργειες, έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη της Εναλλακτικής Ιατρικής, η οποία αποσκοπεί στην θεραπεία του ασθενούς μόνο με ουσίες φυτικής προέλευσης και φυσικές.
Το 1850, το 80% των φαρμάκων της κλασσικής φαρμακοποιίας προέρχονταν από φυτά. Σήμερα, με την κυριαρχία της χημικής φαρμακοβιομηχανίας, μόλις το 20-30% των φαρμάκων, που χρησιμοποιεί η ιατρική παρασκευάζεται από φυτά.Τα παραδοσιακά θεραπευτικά συστήματα είναι πολλά και περιλαμβάνουν την κινέζικη παραδοσιακή θεραπευτική, την ayurveda, την ομοιοπαθητική. Στον χώρο αυτό εντάσσονται και παραδοσιακές θεραπευτικές πρακτικές που δεν χρησιμοποιούν καθόλου φάρμακα όπως ο βελονισμός. Η δημοτικότητα του βελονισμού παρουσίασε σύμφωνα με ορισμένες μελέτες πτώση κατά τα τελευταία χρόνια λόγω της μετάδοσης λοιμώξεων όπως το aids, από κακά αποστειρωμένες βελόνες που χρησιμοποιούσαν ασυνείδητοι επαγγελματίες.
Παρά την κατά κόρον καταχρηστική χρησιμοποίηση του όρου εναλλακτική ιατρική από μη ιατρούς και από αμφιβόλου ποιότητας επαγγελματίες, η Εναλλακτική Ιατρική μοιράζεται τον ίδιο σκεπτικισμό με την Κλασσική Ιατρική για θεραπευτικά συστήματα, που δεν έχουν αξιολογηθεί με αυστηρές επιστημονικές μεθόδους. Η έλλειψη καλά σχεδιασμένων κλινικών μελετών που να αξιολογούν τις φυσικές θεραπευτικές μεθόδους, οφείλεται κυρίως σε έλλειψη χρηματοδοτών.
Το χημικό φάρμακο, για να κυκλοφορήσει στην αγορά, υπόκειται σε αυστηρότατους ελέγχους που διαρκούν πολλά χρόνια, περιλαμβάνουν παραδοσιακές πρακτικές, όπως δοκιμασίες σε πειραματόζωα και κοστίζουν, σύμφωνα με υπολογισμούς, περίπου 500 εκατομμύρια δολάρια ανά προϊόν, κόστος το οποίο καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από τις χημικές φαρμακοβιομηχανίες. Παρά τους αυστηρούς ελέγχους σύμφωνα με στατιστικές μελέτες που έγιναν στην Αμερική, το 3% των νοσηλειών στις ΗΠΑ οφείλονται σε γνωστές παρενέργειες φαρμάκων, ενώ περίπου 7000 αμερικανοί πεθαίνουν ετησίως από φάρμακα, θάνατοι που οφείλονται εν μέρει σε κακή χρήση ή κακή ιατρική παρακολούθηση.Οι φυσικές ουσίες και τα βότανα έχουν χαμηλότερα συχνά περιθώρια κέρδους για τις εταιρείες παραγωγής και τυποποίησης. Η διάθεσή τους ως τρόφιμα ή συμπληρώματα, παρακάμπτει τα υψηλά κόστη καλά σχεδιασμένων μελετών που απαιτούν οι οργανισμοί έγκρισης φαρμάκων, ενώ η δυνατότητα άμεσης διαφήμισης απευθείας στον καταναλωτή, που δίδεται από την νομοθεσία στα φυτικά σκευάσματα, αυξάνει την οικονομική απόδοση κατά την πώληση. Λόγω της μη υπαγωγής των σκευασμάτων αυτών στην νομοθεσία περί φαρμάκων, που γίνεται συχνά για λόγους καλύτερης εμπορικής διάθεσης, υπάρχουν επιπροσθέτως, ελαττωμένοι έλεγχοι τυποποίησης από τους αρμόδιους ελεγκτικούς φορείς. Η τυποποίηση αφορά, το εάν το συμπλήρωμα διατροφής περιέχει, συγκεκριμένη ποσότητα δραστικού βοτάνου ή φυτικής ουσίας και εάν είναι καθαρό προσμίξεων. Η άγνοια, που χαρακτηρίζει πολλούς σύγχρονους ιατρούς και αφορά την ιατρική χρήση φυσικών ουσιών και βοτάνων, καθώς και η ύπαρξη αντίστοιχου εκπαιδευτικού κενού σε πολλές ιατρικές σχολές, οφείλονται πολλές φορές τόσο σε διαπλεκόμενα με την χημική φαρμακοβιομηχανία συμφέροντα του ιατρικού κατεστημένου, όσο και στους διαφορετικούς όρους που διέπουν την εμπορική διάθεση των ουσιών αυτών σε σχέση με το φάρμακο, όροι, οι οποίοι συνοπτικώς προαναφέρθηκαν.Σύμφωνα με εκτιμήσεις ποσοστό κάτω από 1% των γνωστών φυτών που υπάρχουν στον πλανήτη έχουν αξιολογηθεί επιστημονικώς. Το τοπίο στον τομέα αυτό σταδιακά μεταβάλλεται. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε στις ΗΠΑ, το ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, το οποίο χρηματοδοτείται από εθνικά και ιδιωτικά κεφάλαια, και ασχολείται εντατικώς από το 2000 με την πραγματοποίηση καλά σχεδιασμένων κλινικών ερευνών που αφορούν τις θεραπευτικές και τοξικές ιδιότητες των βοτάνων, σε συνεργασία με Πανεπιστήμια διεθνούς φήμης. Ανάλογα κέντρα επιστημονικών μελετών και συνεργασίας έχουν συγκροτηθεί και στην Ευρώπη.
Στα πλαίσια αυτά έχει διαπιστωθεί μετά από έρευνες η ηπατοτοξική δράση διαφόρων φυσικών ουσιών, όπως του chaparral και η θεραπευτική δράση και η ασφάλεια άλλων όπως του glucosamine sulphate.Οι εναλλακτικές μέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά σε νοσήματα, στα οποία η συμβατική φαρμακολογική αντιμετώπιση απαιτεί υψηλές δόσεις χημικών φαρμάκων και συντελούν στην μείωση της δοσολογίας τους. Εφαρμόζονται επίσης εναλλακτικά σε νοσήματα, στα οποία οι παρενέργειες από την μακροχρόνια χρήση του χημικού φαρμάκου υπερβαίνουν το όφελος. Βοηθούν τον οργανισμό να προσαρμοστεί σε νέες συνθήκες, οι οποίες δεν αποτελούν νοσηρές καταστάσεις, όπως είναι η εμμηνόπαυση. Συντελούν στην αντιμετώπιση προβλημάτων, όπως είναι η πολυφαρμακία, η αντίσταση των μικροβίων στα αντιβιοτικά, οι τοξικές παρενέργειες φαρμάκων.
Ο διαχωρισμός της ιατρικής επιστήμης σε εναλλακτική και κλασσική ιατρική, είναι σε μεγάλο βαθμό τεχνητός για τον μάχιμο κλινικό ιατρό, που δεν συμβιβάζεται με τη μετριότητα και του οποίου το τελικό στοίχημα, είναι η επίτευξη της μέγιστης, συνολικά, ποσότητας και ποιότητας ζωής για τα άτομα, την ευθύνη της ζωής των οποίων αναλαμβάνει, χωρίς προκαταλήψεις. Παράλληλα όμως, οι εναλλακτικές θεραπευτικές πρακτικές, δεν δύνανται να εφαρμοστούν καθολικά σε όλους τους ασθενείς και σε όλες τις ασθένειες. Οι εναλλακτικές θεραπείες δρουν ελάχιστα ή καθόλου όταν υπάρχει έντονη λειτουργική διαταραχή του αμυντικού συστήματος, η οποία οφείλεται σε σημαντική φθορά του χρόνου, σε ανθυγιεινή ζωή και καταχρήσεις, σε κακή κληρονομικότητα, σε σοβαρούς ψυχολογικούς παράγοντες ή σε σοβαρό χρόνιο νόσημα, σε περιπτώσεις μάλιστα σοβαρής αλλοίωσης του οργανισμού όπως σε ορισμένα καρκινώματα, η υποκατάσταση της χημικής θεραπείας από εναλλακτικές πρακτικές, μπορεί να είναι επικίνδυνη.
Τι πρέπει επίσης να γνωρίζετε:
1. Οι εναλλακτικές θεραπευτικές πρακτικές, δρουν φυσικά, πιο βαθμιαία από το χημικό φάρμακο και σε βάθος, γεγονός που απαιτεί συχνά περισσότερο χρόνο από το χημικό φάρμακο για την εμφάνιση ορατών αποτελεσμάτων, ενώ χρειάζονται αρκετές φορές υψηλού βαθμού διατροφική πειθαρχία ή αλλαγές σε ορισμένες συνήθειες της καθημερινότητας. Έτσι δεν απευθύνονται σε ανυπόμονους ασθενείς, οι οποίοι απαιτούν άμεση απελευθέρωση από τα συμπτώματά τους, σε ασθενείς που δεν έχουν αυτοπειθαρχία, σε ασθενείς που δεν έχουν συνειδητοποιήσει την βλαπτική μακροπρόθεσμη δράση της πολυφαρμακίας δίδοντας έμφαση σε βραχυπρόθεσμα θεραπευτικά αποτελέσματα (Εάν κλείσετε ραντεβού μέσω της γραμματείας του ιατρείου να διευκρινίσετε ότι είστε για το εναλλακτικό ιατρείο).
2. Η εναλλακτική θεραπεία απαιτεί συνήθως πιο στενή κλινική παρακολούθηση, γιατί τροποποιείται με δυναμικό τρόπο, ανάλογα με την κλινική ανταπόκριση του αμυντικού συστήματος και των συμπτωμάτων.
३. Η εναλλακτική θεραπεία δεν δρα στο σύμπτωμα, αλλά συνολικά στον οργανισμό, λόγω δράσεων στην ικανότητα άμυνας του οργανισμού. Αυτό σημαίνει ότι έχει ολιστικούς στόχους, επιδρά συνολικά στον οργανισμό, έτσι ώστε να είναι καλύτερα. Η βελτίωση κρίνεται με όρους βελτίωσης του συνόλου των συμπτωμάτων, που εμφανίζετε ως οργανισμοί και όχι των μεμονωμένων συμπτωμάτων για τα οποία προσέρχεστε.

Τα φυσικά φάρμακα που χρησιμοποιεί η Εναλλακτική Ιατρική στην κλινική πράξη είναι τα ομοιοπαθητικά φάρμακα και τα φάρμακα που αποτελούνται από σκευάσματα φυτικών ουσιών και βοτάνων.